Ses Bilgisi Konu Anlatımı ve Örnekler – 2021

  • 16 Mart 2021
  • 183 kez görüntülendi.

Ses Bilgisi Konu Anlatımı ve Örnekler- 1

TYT Türkçe Konu Anlatımı yalın bir dille sizlere konuları sunmaktadır. Bu yazımızda Ses Bilgisi Konu Anlatımı ve Örneklere göz atabilirsiniz. Ses Bilgisi TYT özellikle öğrencilerin zorlanacaklarını düşündükleri bir derstir. Bu yazıda Ses Bilgisi Konu Anlatımı ve Örnekler konusunun aslında ne kadar basit olduğunu göreceksiniz. Verilen örnekler ve ses bilgisi test çözümleriyle sık sık tekrar yapmayı unutmamalısınız.

Türkçede 29 ses bulunmaktadır. 21’i ünlü 8’i ünsüzdür.

Sesli (ünlü) Harflerin Özellikleri:

Ünlü harfler dilin durumuna göre, dudakların durumuna göre ve ağzın açıklığına göre olmak üzere üçe ayrılırlar.

Dilin Durumuna Göre: Kalın Ünlüler; a, ı, o, u / İnce Ünlüler; e, i, ö, ü

Dudakların Durumuna Göre: Düz Ünlüler; a, e, ı, i / Yuvarlak Ünlüler; o, u, ö, ü

Ağzın Açıklığına Göre: Geniş Ünlüler; a, e, o, ö / Dar Ünlüler: ı, i, u, ü

Ünlülerle İlgili Ses Olayları- Ses Bilgisi Konu Anlatımı

 

Büyük Ünlü Uyumu

Bir sözcükte ilk hece kalın ünlülerle başlıyorsa diğer hecelerde de kalın ünlüyle devam eder. Eğer ilk hece ince ünlüyle başlıyorsa diğer hece de ünlüyle devam eder.

Örneğin; Gözlük, vergi, ayak, masa

Ses değişikliğine uğrayan büyük ünlü uyumuna uymayan bazı Türkçe sözcükler de vardır. Örneğin; karındaş – kardeş, ana – anne

Küçük Ünlü Uyumu

Küçük ünlü uyumunda esas olan bir sözcükte önceki hecede düz ünlü harf (a, e, ı, i) varsa sonraki hecede de düz ünlü bulunmalıdır. Eğer önceki hecede yuvarlak ünlü harf (o, ö, u, ü) varsa sonraki hecede dar-yuvarlak ünlü (u, ü) ya da düz-geniş (a, e) ünlü olmalıdır.

Örneğin; özlemek, sürmek, vurmak, çocuk

Küçük ünlü uyumuna uymayan sözcükler de vardır. Örneğin; kabuk, yağmur

 

Ünlü Düşmesi

Ses düşmesi veya hece düşmesi şeklinde de bilinir. Bazı sözcükler ek aldıkları zaman ünlü düşmesi görülür.

Örneğin; Boyun / Boynu, Emir / Emri, Beyin / Beyni

İkilemelerde orta hecesinde yer alan ünlü, ünlüyle başlayan ek aldığında ünlü düşmesi yaşanmaz.

Örneğin; Burun buruna, nesilden nesile

Yer yön bildiren sözcüklerde ek aldıklarında ünlü düşmesi yaşanmaz.

Örneğin; Buradan (burdan diye yazılmaz.) Şuradan (şurdan diye yazılmaz.)

 

Ünlü Türemesi

Ünlü türemesinde bir sözcük ek alırken sözcükle bağlantılı olmayan bir ünlü meydana gelebilir.

Örneğin; dar-cık (daracık), genç-cik (gencecik)

 

Ünlü Daralması

Ünlü daralması a, e ünlüleri ile biten fiillere şimdiki zaman eki eklendiğinde a ünlüsü ı, u ünlüsüne, e ünlüsü ise i, ü ünlüsüne dönüşecektir.

Örneğin; sakla-yor (saklıyor), bekle-yor (bekliyor)

 

Ünlü Değişimi

Ünlü değişiminde ben ve sen sözcükleri yönelme eki aldıkları durumunda meydana gelir.

Örneğin; Ben-e (bana) sen-e (sana)

 

Ulama

Bir sözcük ünlüyle bitiyor ve sonrasındaki sözcük ünlüyle başlıyor ise ulama meydana gelir.

Örneğin; kelimeninortası, sabahakşam

 

Ses Bilgisi Konu Anlatımı ve Örnekler- 2

Ses bilgisi konu anlatımı ve örnekler ikinci bölümde hem Ses Olayları TYT konusuna devam ediyoruz hem de Ses Bilgisi çıkmış sorular paylaşıyoruz.

 

Ünsüzlerle İlgili Ses Olayları

 

Sert Ünsüz Yumuşaması (Ünsüz Değişimi)

P, ç, t ve k ünsüzlerinden sonra ünlü bir ek gelirse bu harfler b, c, d ve g/ğ harflerine dönüşürler.

Örneğin; Renk-i / rengi, ağaç-a / ağaca, bıçak / bıçağı, kitap / kitabı

Ayrıca özel isimlerde ünsüz yumuşaması meydana gelmez. Örneğin; Başak’ın geleceğinden haberi yoktu.

 

Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi)

Bir sözcük f, s, t, k, ç, ş, h, p sert ünsüzlerinden biri ile bitip c, d, g yumuşak ünsüzleriyle başlayan bir ek aldığı takdirde bu yumuşak ünsüzler sert ünsüze (ç, t, k) dönüşür.

Örneğin; Koştuk-ca (koştukça), 2003’de (2003’te)

 

Ünsüz Düşmesi

K harfi ile biten bazı sözcüklerde ünsüz düşmesi meydana gelir.

Örneğin; Ufak (ufalmak), minik-cik (minicik), küçük-cük (küçücük)

 

Ünsüz Türemesi

Arapça kökenli olan kelimeler dilimizde tek ünsüz harfle kullanılırlar. Bu sözcükler ünlü ile başlayan ek aldıklarında ünsüz türemesi meydana gelir.

Örneğin; Zam-ı / zammı, Tıp-ı / tıbbı

 

Kaynaştırma Ünsüzleri

Günümüz Türkçesinde iki ünlü harf yan yana gelmediği için ünlüyle biten bir sözcüğe ünlü ile başlayan bir ek getirileceği zaman kaynaştırma harfleri (y, ş, s, n) kullanılır.

Örneğin; Araba-n-ın, kuzu-s-u, bura-n-ın

 

Ses Bilgisi Çıkmış Sorular

 

  1. Tüm hayvanların vücudu dokulardan ve dokuların birleşmesiyle meydana gelen organlardan oluşur. Dokular vücudun çeşitli kısımlarını ve organlarını oluştururken küçücük, kıvrımlı ve karmaşık yapılara dönüşür. Epitel hücreler bu yapıların oluşmasında temel bir işleve sahiptir. Bu hücreler sıkı bir şekilde istiflenerek derinin, kan damarlarının ve organların dış tabakalarını meydana getirir.
    Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur(2019 TYT)
    A) Ünsüz yumuşaması
  2. B) Ünsüz benzeşmesi
    C) Ünlü düşmesi
  3. D) Ünsüz düşmesi
  4. E) Ünlü daralması

 

Cevap:E

 

  1. Ben, sisi zihnin bazı hâllerine (I) benzetirim. Sis içindeyken sanki başka bir dünyada, başka bir nizam içinde (II) oynayan muhayyilem, beni daima şaşırtır. Kimi zaman temel karakterler üzerinde kalıp (III) ayrıntılardan uzaklaşmanın mutluluğunu yaşarım. Kimi zaman da zihnim ayrıntılara dalıp (IV) çevreyi kolaçan etmeye başlar. Birkaç gündür İstanbul’un üstünü bütünüyle örten sis de zihnim gibi oyunlar oynuyor ve görülen, (V) işitilen her şeyi farklı bir şekle sokuyor.

Bu parçadaki altı çizili sözcüklerin hangisinde ünlü düşmesi yoktur? (2018)

A)I.     B)II.     C)III.    D)IV.    E)V

 

Cevap: E

 

  1. Gözlerin gözlerime değince
    Felaketim olurdu ağlardım
    Beni sevmiyordun bilirdim
    Bir sevdiğin vardı duyardım
    Çöp gibi bir oğlan, ipince
    Hayırsızın biriydi fikrimce
    Bu dizelerde aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?(2017 LYS)
    A)Ünsüz benzeşmesi
    B)Ünlü düşmesi
    C)Ünsüz türemesi
    D)Ünlü daralması
    E)Ünsüz yumuşaması

 

Cevap: A

 

  1. Öğretmen olmanın, o küçücük çocukların hayatlarına dokunmanın benliğinde bıraktığı derin iz, zaman ilerledikçe onu daha mutlu eder olmuştu. Öğrencilerine yeni şeyler öğretme hazzı, geçmişine olan özlemini çoktan alıp götürmüştü.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur? (2017)

A)Ünsüz düşmesi

B)Ünsüz türemesi

C)Ünlü daralması

D)Ünsüz benzeşmesi

E)Ünlü düşmesi

 

Cevap: C

 

 



*****
EserOzetleri.Com adresini daha hızlı ziyaret edebilmek için Sık Kullanılanlara eklebilirsiniz.
Bunun için Ctrl + D yapmanız yeterlidir.

Ayrıca yorum yaparak düşüncelerinizi kolayca paylaşabilirsiniz.
Yorumlarınız Editörlerimiz tarafından en kısa sürede onaylanacaktır.
Önerileriniz, katkılarınız ve destekleriniz için teşekkür ederiz.
EserOzetleri.Com
*****
Popüler Aramalar

Yazı hakkında görüşlerinizi belirtmek istermisiniz?