Kutadgu Bilig

  • 29 Kasım 2021
  • 190 kez görüntülendi.

İçindekiler

Kutadgu Bilig

Kutadgu Bilig, edebiyatımızın en önemli metinleri arasındadır. Günümüz Türkçe’siyle ‘Mutluluk Veren Bilgi’ olarak çevrilmektedir. 11 yüzyılda Karahanlı Türklerinden olan Yusuf Has Hacip tarafından yazılmıştır. Kaşgar Prensi ve Doğu Karahanlı hükümdarı olan Tabgaç Uluğ Buğra Karahan’a  atfedilmiştir. Orta Türkçe olarak ifade edilen bir dille yazılmıştır. Ayrıca Karahanlı Türkçesi’nin Hakaniye lehçesi ile kaleme alındığı bilinmektedir. Eser hakkında bilinmesi gereken pek çok önemli özellik yer alır.

Kutadgu Bilig Eserinin Özellikleri

Kutadgu Bilig; öncelikle siyasetname türünün edebiyatımızdaki ilk örneği olarak çok önemlidir. Ayrıca beyit nazım birimine sahiptir ve kafiye ile redife yer verilmiştir. Eserin en önemli özelliklerinden birisi de Türklerin İslamiyet’i kabulüne ardından bilinen ilk yazılı yapıt olmasıdır. Kutadgu Bilig özellikleri açısından didaktik ve alegorik olarak değerlendirilebilir.

Bölümlerinde ansiklopedik bilgilere yer verilmiştir. Toplam 18 ayda tamamlanan eser dört sembolik kişi üzerinden yansıtılır. Bunlar Odgurmuş yani hayatın sonu ve akıbet, Ödülmüş yani zeka ve akıl, Küntogdı yani kanun, adalet ve hükümdar ile Aytoldı saadet ve mutluluk olarak ifade edilebilir.

Toplam 6645 beytten oluşmakta olan manzum bir eser olarak öne çıkar. İslamiyet’e yeni geçilmiş olmasının da etkisiyle Arapça ve Farsça gibi sözcükler az sayıdadır. 100 civarı Farsça ve Arapça kökenli sözcük olduğu bilinmekle birlikte daha çok öztürkçenin izleri görülür. Eserde melek, cennet, cehennem gibi Arapça kökenine sahip olan ve İslami terimlerin bulunmaması dikkat çeker. Daha çok Türkçe karşılıkları görülür.

Kutadgu Bilig Nedir?

Kutadgu Bilig nedir sorusu cevaplanırken Balasagunlu Yusuf bir diğer deyişle Yusuf Has Hacip tarafından yazılmış ve günümüze kadar gelen edebiyatımızın değerli içeriklerinden birisi olarak ifade edilebilir. Özellikle Türklerin İslamiyet’i devlet bünyesinde benimsemesinin ardından bu geçişin unsurlarını barındıran eserde mutluluğa giden bilginin anlatılması amaçlanır.

Yazar eserinde kitabının ismi ne ve anlamını şu şekilde açıklar: ‘Kitabın ismini Kutadgu Bilig koydum, okuyana kutlu olsun ve ona yol göstersin’. Gündoğdu, Dolunay, Övülmüş ve Uyanmış olarak günümüz seslenişine çevrilebilecek dört ana karakterin; hükümdar, adalet, derviş ve vezir olduğu ifade edilmektedir. Ayrıca sembolleri adalet, mutluluk, akıbet ve akıldır. Kitap tamamen bu dört sembolik şahsiyet üzerinden ilerler.

80 Günde Devri Alem’in Kitap Özeti başlıklı içeriğimiz de ilginizi çekebilir.

Onların karşılıklı konuşmaları ve münazaralarından oluşan eserde yaratıcı, Hazreti Muhammed peygamber, dört halife ile Tabgaç Buğra Han methedilir ve ardından iyiliğin faydaları, aklın ve bilginin değeri, devlet ve adalet sıfatı gibi içeriklerden bahsedilir. Aynı zamanda hükümdarların, vezirin ve kumandanın vasıflarından bahsedilir. Ulu Hacip, kapıcıbaşı, elçi, katibi haznedar, aşçıbaşı, içkicibaşı ve hizmetkar gibi pek çok vasıftan söz edilir.

Dünyaya ait kusurlar ve ahiretin kazanımı ama acılı amacıyla yapılabilecekler anlatılır ve günlük yaşam ile ilgili pek çok konuda yorum getirilir. Kutadgu Bilig yazarı Yusuf Has Hacip; dil olarak Karahanlı Devri’nin özelliklerini gösteren Karahanlı Türkçesini kullanmıştır.

Arapçanın bir ilim dili olarak benimsendi ve Farsça’nın da şiir dili olarak kabul edildiği dönemde Türkçe yazılmış olan eser; aynı zamanda öze dönüş olarak yorumlanabilir ve Arapça Farsça kullanım yoğunluğuna karşın Türkçe’nin geri planda tutulmasına bir tepkidir.

Kutadgu Bilig eser olarak yönetici devlet yönetme biçimine dair bir bilgi kitabı şeklinde de değerlendirilebilir. İslam dünyası içerisinde de öncelikle Türkistan ardından ön Asya bölgesine uzanacak geniş topraklar üzerinde on 100 yıldan başlamak üzere 1000 yıl kadar sürecek Türk siyasi hakimiyeti ile ilgili sultanlık meşruiyeti ve devlet yönetimine dair içeriklerinde sunulması bakımından önemlidir. Aynı zamanda bu alanlarda ilk Türkçe eser olduğu için öne çıkar.

Yazıyı Oyla
Popüler Aramalar

Yazı hakkında görüşlerinizi belirtmek istermisiniz?