Keşfü’z Zunûn | Kâtip Çelebi

  • 07 Aralık 2021
  • 14 kez görüntülendi.

Keşfü’z Zunûn | Kâtip Çelebi

Keşfü’z Zunûn XVII. asırda Osmanlı Devleti’nin önemli bilgilerinden olan Kâtip Çelebi tarafından yazılan eser ansiklopedi ve biyografi kitabı olarak değerlendirilebilir. Keşfü’z Zunun alfabetik sıraya göre düzenlenmiş ve yaklaşık yirmi yılda tamamlanmıştır.

Keşfü’z Zunun içeriği

Keşfü’z Zunun Arapça literatürle daha çok ilgilidir; ama Türkçe ve Farsça eserler hakkında da bilgi vermektedir. Bilim dallarını sınıflandıran, bilim dallarını ve çeşitli bilim dallarında yazılmış eserler hakkında bilgi veren Keşfü’z Zunun, ayrıca yazarlar hakkında da bilgi içermektedir.

Keşfü’z Zunun Yazarı

Keşfü’z Zunun Kâtip Çelebi tarafından yazılmıştır.

Keşfü’z Zunun Türü

Keşfü’z Zunun ansiklopedi ve biyografi eseridir.

Keşfü’z Zunun Özeti ve Özellikleri

Kâtip Çelebi’nin bilim anlayışını yansıtması bakımından önemli olan eser, beş bölümlü giriş bölümü bilginin tanımı, bilimlerin İslâm dünyasında ortaya çıkışı ve gelişimi, alanlarıyla sınırları ve medeniyetle olan ilişkileri, kitap yazılış biçimleri ve şerh (açıklama) geleneğinin çeşitli şekilleri işlenmiştir. Kitabın yazımında tekrarlardan mümkün olduğunca uzak durulmuş, ismi bilinen bir eserin yeri geldikçe müellifi (yazarı) biliniyorsa telif tarihi (yazılma tarihi), gerektiğinde başlık ve bölümleri, varsa üzerine yazılan açıklama ve dip notlar geçtikleri yerde verilmiş yahut geçecekleri yere işaret edilmiştir. Türkçe ve Farsça eserler özellikle belirtilmiş, bizzat görülen kitapların başlangıç cümleleri aktarılarak benzer isimler taşıyan çalışmaların birbirine karıştırılmasının önüne geçilmiştir. Eser ve yazarlar hakkında incelenen kitaplar dışında tarih ve hadis literatüründen de yararlanılmıştır.

Eserde uygulanan metot özellikle alfabetik bibliyografya yöntemini benimsemek, yazarların ölüm ve eserlerin yazılış tarihlerini belirtmek, bizzat okuduğu eserlerin eserlerin başlangıç cümlelerini aktarmak, bir kitabın başlık ve bölümleri hakkında bilgi vermek gibi yenilikler açısından ilgi çekicidir. Keşfü’z Zunûn’da yaklaşık 15.000 kitap ve risâle, 10.000 kadar da yazar adı geçmekte, 300’ü aşkın bilim dalı hakkında bilgi verilmektedir. Eser, malzemesinin birbirinden çok farklı sahalara ait olması ve başvurulan kaynaklardaki eksiklik ve hataların aynen aktarılması yüzünden bazı aksaklıklar içerse de bunlar hacminin büyüklüğü ve kapsamı karşısında önemsiz kalmaktadır. 1835’te Latinceye de çevrilen esere yapılan eklerle eser gerek tıpkıbasım olarak gerekse de çeşitli dillere tercüme edilerek yayımlanmıştır.

Keşfü’z Zunun AYT’de nasıl soruldu ve nasıl sorulabilir?

Kâtip Çelebi ve eserleri hakkında yazar eser eşleştirmesi olarak daha önceki adıyla LYS ve şimdiki adıyla AYT’de doğrudan soru olarak sorulan eser ve yazarı, dolaylı olarak, çeldirici olarak da sorulmuştur. Yine bu şekilde sorulabileceği gibi Kâtip Çelebi ve Keşfü’z Zunun ile ilgili olarak sorulabilecek sorular hakkında öngörüde bulunmak istiyoruz. Son yıllarda ÖSYM’nin soru tarzının metinlerin sınıflandırmalarına önem verdiğini düşünecek olursak öğretici metin olarak sorulabilir. Başka bir öngörümüz ise “Eser on yedinci asırda yazılan öğretici metin olarak değerlendirebiliriz, eser 15000 kitap ve yaklaşık 10000 yazar eser hakkında bilgi vermektedir, ansiklopedi olarak değerlendirebileceğimiz eser, yedi cilt olarak günümüzde de baskısı yapılmıştır.” Şeklinde bir paragraf kurgusuyla AYT’de sorulmaya aday bir eser olmasıdır. Eserin içeriği ile ilgili kurgular yapılarak sorulabilecek Keşfü’z Zunun ile dikkat edilmesi gerekenleri şu başlıklar altında özetleyebiliriz:

  1. Öğretici metindir.
  2. Ansiklopedidir, biyografi kitabıdır.
  3. 10000 yazar, 15000 eser anlatılmıştır.
  4. Arap literatürü daha fazla yer tutmaktadır.
  5. 300’den fazla bilim kolu anlatılmıştır.
  6. Alfabetik sıra ile tertip edilmiştir.
  7. Türkçe ve Farsça eserler özellikle belirtilmiştir.
  8. Dip notların, başlık ve bölümlerin kullanılması dikkat çekidir.
  9. Tarih ve hadis bilimlerinden istifade edilmiştir.
  10. Bilim kitabı olarak tanımlanabilir.

Bu bilgileri içeren paragraf kurgularıyla Keşfü’z Zunun ve Kâtip Çelebi’nin sorulması ihtimal dâhilindedir. AYT’ye hazırlanan öğrencilerin eserler ve yazarlar hakkında öngörülerimizi içeren diğer yazılarımızı okuması AYT’deki başarılarını artıracağını düşünüyor ve diğer yazılarımızı da okumanızı öneriyoruz.

Yazıyı Oyla
Popüler Aramalar

Yazı hakkında görüşlerinizi belirtmek istermisiniz?