İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı ve Geçiş Dönemi Konu Anlatımı – 2021

  • 29 Nisan 2021
  • 23 kez görüntülendi.

İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı ve Geçiş Dönemi Konu Anlatımı

AYT Türkçe Konu Anlatımı sizlere anlatılmaktadır. İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı ve Geçiş Dönemi Konu Anlatımına yönelik bilgileri de inceleyebilirsiniz. Türk Edebiyatı Dönemleri AYT konularından birini işliyoruz. Bu derse çalıştıktan sonra bol bol soru çözerek ve okuma yaparak kendinizi bu konu ile ilgili geliştirebilirsiniz. Türk Edebiyatı Dönemleri Konu Anlatımı ve Özellikleri ana başlığı ile başlayan bu yazıda İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı konu anlatımı ve Geçiş Dönemi Türk Edebiyatını görebilirsiniz. Diğer dönemler ise bir sonraki derste anlatılacak.

 

1.      İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı Konu Anlatımı

 

Başlangıcı tam olarak bilinmeyen, Türklerin İslamiyet’i kabul ettikleri onuncu yüzyıla kadar süren dönemdir. Bu dönemde edebiyatta göçebe kültürün izleri görülmektedir. İslamiyet öncesi Türk edebiyatı kendi içerisinde iki döneme ayrılmaktadır.

 

Sözlü Edebiyat (-8.yy’a kadar)

 

Sözlü edebiyat eserlerinde görülen ağırlıklı konular Şamanizm, Budizm, Maniheizm gibi inançlardır. Edebiyat ve inanç iç içe geçmiştir. Bu yüzyılda sözlü edebiyat türleri sığır (av törenleri), şölen (ziyafet törenleri), yuğ (cenaze törenleri) adı verilen törenlerde ortaya çıkmıştır.

Sözlü edebiyat ürünleri bu dönem için; koşuk, sav, sagudur. Bu ürünleri kopuz eşliğinde icra eden kam, oyun, ozan, baksı ve şaman gibi şairler vardır. Sade bir Türkçe kullanılmıştır. Şiirlerde kullanılan ölçüler dörtlük, hece ölçüsü, yarım kafiyedir. Sözlü dönemin bir diğer özelliği de şiirler kopuz adı verilen sazla dile getirilmiş olmasıdır.

 

Yazılı Edebiyat (8.yy- 10.yy)

 

İslamiyetin kabulü ne kadar sürem yazının kullanıldığı devirde başlayan dönemdir. İlk yazılı eser altıncı yüzyıla ait Yenisey Yazıtlarıdır.

 

Yazılı edebiyat dönemi Göktürk dönemi ve Uygur dönemi olmak üzere ikiye ayrılır.

 

1.Göktürk Dönemi; en önemli ürünü Göktürk Kitabeleridir. Bu dönemde 38 harfli Göktürk alfabesi kullanılmaktadır. Göktürk Yazıtları, taşlar üzerine yazılmıştır ve bu yazılara Bengü taş adı verilmiştir. Günümüzde bu yazıtlar Moğolistan sınırları içerisinde yer almaktadır. Göktürk Yazıtlarından ilk bahseden İranlı Cüveyni, bulan ise İsveçli Strahlenberg’dir. İlk okuyan kişi Danimarkalı Thomsen’dir.

 

Türk adının geçtiği ilk metinlerdir. Bu eser söylev özelliği taşımaktadır. Yazıtlarda bağımsızlık savaşı veren Göktürklerin mücadeleleri anlatılmaktadır. İlk Türk yazarı olarak Yollug Tigin kabul edilmektedir. Göktürk yazıtları Yollug Tigin ve Vezir Tonyukuk tarafından yazılmıştır.

 

Yazıtların en önemlileri;

Tonyukuk Anıtı (720)

Kül Tigin Anıtı (732)

Bilge Kağan Anıtı (735)

 

2.Uygur Dönemi; 14 harfli Uygur alfabesinin kullanıldığı dönemdir. Bu dönemde eserler genellikle dini içeriklidir. En önemli ürünleri ise

 

Altun Yoruk

Sekiz Yükmek

Irk Bitig (Fal kitabıdır)

Kalyanamkara ve Papamkaradır (İyi düşünceli Prens ve Kötü düşünceli Prens)

 

Şiirleri günümüzde bilinen ilk Türk şairi Aprınçur Tigin’dir.

 

2.      Geçiş Dönemi Türk Edebiyatı Konu Anlatımı

 

Geçiş dönemi Türk edebiyatı, İslamiyet öncesi kültürle İslami kültürün iç içe geçtiği bir dönem olarak bilinmektedir. Geçiş Dönemi 11. Ve 12. yy. kapsar. Bu dönemde eserler Hakaniye lehçesi ile kaleme alınmıştır. Öz Türkçe ile Arapça eserler beraber yer almaktadır. Dörtlük ve beyit, aruz ve hece ölçüsü yine beraber kullanılır.

 

Geçiş dönemi en önemli eserleri;

 

Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacip)

Divanü Lügati’t Türk (Kaşgarlı Mahmut)

Atabetü’l Hakayık (Edip Ahmet Yükneki)

Divan’ı Hikmet (Ahmet Yesevi)



*****
EserOzetleri.Com adresini daha hızlı ziyaret edebilmek için Sık Kullanılanlara eklebilirsiniz.
Bunun için Ctrl + D yapmanız yeterlidir.

Ayrıca yorum yaparak düşüncelerinizi kolayca paylaşabilirsiniz.
Yorumlarınız Editörlerimiz tarafından en kısa sürede onaylanacaktır.
Önerileriniz, katkılarınız ve destekleriniz için teşekkür ederiz.
EserOzetleri.Com
*****
Popüler Aramalar

Yazı hakkında görüşlerinizi belirtmek istermisiniz?