Hayriyye | Nabi

  • 25 Aralık 2021
  • 11 kez görüntülendi.

Hayriyye | Nabi

Hayriyye Özeti

Urfalı lakabı ile bilinen asıl adı Yusuf olan Nabi tarafından yazılmış bir eseridir. Hayriyye 1701 yılında Halep’te yazılmıştır.

Hayriyye Özellikleri

Nabi tarafından yazılan eser aruzun feilâtün feilâtün feilün kalıbıyla yazılmıştır. 1665 beyitten oluşan eser otuz beş bölümden oluşur. Hayriyye’nin yazarı Nabi, eseri oğlu Mehmet Çelebi için yazdığını belirtmiştir. Klasik mesnevinin kurallarına uygun olarak yazılan eser tevhit bölümü ile başlar, Hz. Muhammed’e övgü ile devam eder. Daha sonra eserin yazılış sebebi ve kendisinden bahseden Nabi bilimin önemini ve bilginin değerini anlatır. Cehaletin doğurduğu kötülükleri anlattıktan sonra mutasavvıfların okunması gerektiğini, felsefeden uzak durulması gerektiğini belirtir.

Hayriyye Yazarı

Hayriyye Nabi tarafından yazılmıştır.

Hayriyye Türü

Hayriyye’nin türü, mesnevidir.

Hayriyye Konusu

Urfalı Nabi tarafından yazılan Hayriyye, bir öğüt kitabı olarak değerlendirebilir, hatta öyle ki bu öğütlerin içeriği cumhuriyet sonrası dönemde dahi tartışılmış ve bu öğütlerle ilgili edebiyat tarihçileri çeşitli olumlamalar ve eleştirilerde bulunmuşlardır. Bir babanın pedagojik eğitimini konu alan eser devrinin devrinden sonraki birçok şairi etkilemiştir.

Hayriyye Özeti

Hayriye klasik bir mesnevi tarzı ile başlamıştır. Allah’a hamd ve Allah’ın tekliğini, birliğini anlatmayla başlayan eser Hz. Muhammed’e övgü ile devam etmiştir. Eserin yazılma sebebi ve kime yazılmasının anlatıldığı bölümlerden sonra öğütlerine başlayan Nabi oğluna dersler vermeye başlamıştır. Ancak burada Nabi oğlu nezdinde tüm gençliğe öğütler vermekte kendisi için ideal olan insan tipi ve yaşamı anlatmaktadır. Mesnevinin ilgi çekici bölümlerinden biri olan İstanbul’dan da bahseden Nabi İstanbul’un ilmin, bilginin, doğal güzelliğin, edebiyatın, sanatın, eğlencenin şehri olarak tanımlamıştır. Oğluna kadı olmamasını, vakıf yönetimlerinde bulunmamasını, maliyede, vergi işleri gibi “akçeli” tabir edebileceğimiz işlerle uğraşmamasını tavsiye eder. Bu tavsiye aslında devrin yöneticilerinin yaptığı yolsuzlara işaret etmek istediği anlaşılmaktadır. Divan edebiyatında ilk kez bir şairin toprakla uğraşmanın, çiftçiliğin iyi bir iş olduğunu söylediğini gördüğümüz eserde Nabi tasavvufi düşüncelerini, din ve ahlak anlayışını da yansıtmaktadır. Din ilimlerine tıp bilimine önem veren ve bu bilimleri öven Nabi bu bilimleri meslek olarak oğluna tavsiye eder. Çocuk eğitimine de değinen Nabi’nin bu eseri Türk kültür ve tarihinde çocuklar için yazılmış ilk eserlerden biri olarak kabul edilmektedir. İdarecilerin liyakatsizliği, adaletin bozukluğu, cehaletin doğurduğu sonuçlar anlatılmaktadır. Gelenek ve geleneksel İslam anlayışı ile ideal insan tipini anlatması bakımından devrinde ve sonrasında ilgiyle okunan eser için Tanzimat dönemi şairlerinde Ziya Paşa tarafından da devrini yansıttığını söylemektedir. Nabi nakli ilimleri tavsiye etmesi eleştirel düşünce ve felsefeye karşı çıkması nedeniyle de eleştirmenler tarafından kritize edilmiştir.

Hayriyye AYT’de nasıl sorulur?

Urfalı Nabi tarafından yazılan 1665 beyitten oluşan 1701 yılında yazılan eser gerek test sorularında gerek deneme sınavlarında klasik yazar eser eşleştirilmesiyle sorulmaktadır. ÖSYM’nin son 15 yıl içinde AYT’de sorduğu sorularda 4 defa doğrudan veya dolaylı (seçenekler içinde geçen doğru cevap olmayan, çeldirici olarak kullanılabilen) olarak Nabi ile ilgili sorular sorulduğu görülmektedir. AYT’de bu doğrudan veya dolaylı soruları Hayriyye’nin Nabi’nin eseri olduğu, Nabi’nin XVII. Yüzyılda yaşadığı, Nabi’nin eleştirel eserler yazdığı, yöneticileri eleştirdiği bilgileri ile çözülmektedir. Ancak yeni nesil sorularda ve eleyici edebiyat soruları göz önüne alındığında Hayriyye ve Nabi için çeşitli öngörülerde bulunmanın siz değerli öğrencilerimize fayda sağlayacağını düşünüyoruz. Birinci öngörümüz Hayriyye adlı eserin bilinmeyen yönlerinin verilerek yazar eser eşleştirmesi şeklinde sorulabilme ihtimalinin olmasıdır. Bu özellikleri şu şekilde sıralayabiliriz:

  1. Hem çocuklara hem gençlere öğütler vermesi
  2. Pedagojik ögeler içermesi
  3. Oğul Mehmet Çelebi’ye yazılmış olması
  4. Gelenek ve geleneksel İslam anlayışını övmesi
  5. Şaire göre ideal İslam anlayışı içermesi
  6. Tıp bilimi ve dini bilimlere önem vermesi

İkinci öngörümüz Nabi’nin Hayriyye adlı eserinden eleştirilere maruz kaldığı bir bilgi veya kurguyla eserin sorulabilme ihtimalidir. “ Şair bu eserinde felsefeye olan önyargısını açıkça dile getirmiş ve felsefeyle uğraşılmaması gerektiğini belirtmiştir.” Bu bilgiyle veya biraz daha bilgi içeren bir paragrafla sorulabilir.

Üçüncü öngörümüz ise eserin bir ilki olması, divan edebiyatında ilk olarak nitelendirebileceğimiz bir yönünün olmasıdır ki bu özellik herkes tarafından bilinen bir özellik olmadığından ayırt edici zor bir soruda sorulma ihtimalinin olduğunu düşünüyoruz. Bu kurgu şu şekilde olabilir. “ Divan edebiyatında bir ilk defa toprakla uğraşmanın iyi bir iş olarak anlatıldığı, edebiyatımızda çocuklar için yazılmış ilk eserlerden biri olduğu bilinen eser İskender ve Feridüttin Attar’ın eserlerine çeşitli yönlerden benzemektedir.” Bilgisi ile bir kurgu yapılarak sorulabileceği gibi biraz daha bilgi ile paragraf içinde yazar eser eşleştirmesi yapılabilir.

Bu şekilde öngörülerimizi içeren başka yazılarımızı okumanız hem bilgi dağarcığınızı artıracak hem de size farklı bakış açıları sunacağından diğer yazılarımızı da okumanızı öneririz.

Yazıyı Oyla
Popüler Aramalar

Yazı hakkında görüşlerinizi belirtmek istermisiniz?