Göktürk Alfabesi Konu Anlatımı

  • 22 Nisan 2021
  • 128 kez görüntülendi.

Göktürk Alfabesi Konu Anlatımı

Göktürk Alfabesi, Türklerin kullandığı alfabelerin bir tanesidir ve Türk yazı stilinin ilk uyarlandığı alfabe olarak tarihteki yerini almıştır. 38 harf dahilinde oluşturulmuş bulunan alfabe, Göktürk Devleti tarafından kullanılmış ve bu alfabe ile çeşitli eserler yazılmıştır.

Alfabe bağlamında yazı sisteminin kökleri Soğut alfabesine dayanmakta olup bu alfabe üzerine şekillenmiştir. 8. Yüzyıldan 10. Yüzyıla kadar kullanılmış bulunan Göktürk Alfabesi, 38 harften oluşmakta ve bu harflerin yalnızca 4 tanesi ünlü olarak kullanılmaktadır. Ünlülerin sayısının az olması, ifadelerde çeşitli sıkıntıların doğmasına neden olsa da genel olarak 2 yüzyıl boyunca bu alfabenin kullanıldığını belirtmek olanaklıdır.

Göktürk Alfabesi Özellikleri

Göktürk Yazıtları olarak bilinen ve Tonyukuk, Bilge Kağan ve Kültigin için dikilen yazıtlarda kullanın Göktürk alfabesinin çözümlenmesi 19. Yüzyılda Vilhelm Thomsen tarafından gerçekleştirilmiştir. Göktürk alfabesi özellikleri kapsamında ön plana çıkan özellikleri genel olarak aşağıdaki gibi sıralamak olanaklıdır:

  • Sağdan sola yazılmakta olan alfabe, genel olarak 38 harften oluşur.
  • 38 harf içerisinde 36 harf ünsüzler, 8 birleşik harf ve 4 harf ise ünlüleri meydana getirir.
  • Ünlü harfler bakımından alfabe oldukça kısıtlıdır, bu ise bazı kelimelerin oluşturulmasında sorun yaşanmasına neden olur.
  • A,e”, “ı,i”, “o,u”, “ü,ö” sesleri birbirinden ayrılmadan  kullanılır.
  • Göktürk Yazıtları (Orhun Yazıtları) bu alfabe ile oluşturulmuştur.
  • Göktürk alfabesinde, Latin alfabesinde olduğu gibi harfler bitişik yazılmaz.

Yukarıdaki özelliklerin tamamı, 2 yüzyıl boyunca kullanılan Göktürk alfabesinin tam olarak ne olduğunun anlaşılması noktasında oldukça önemlidir.

— yazıt

T²NGR²I — transliterasyon

/teŋri/ — transkripsiyon

teñri — Türk Latin

Issık-Göl yakınındaki bir kurganda bulunan iki satırdan oluşan yazı, Göktürk alfabesi karakterinde olup, M.Ö. V.-IV. yüzyıllara tarihlendirilmiştir. Bu yüzden de Göktürklere bağlanan ilk Türk yazısının Göktürk Kağanlığı`nın kuruluşundan yüzyıllarca önce bulunduğu kabul edilmektedir. İlk Türk alfabesinden günümüze kalan kalıntıların çözülmesi ancak 19. Yüzyıl sonunda mümkün olmuştur. İlk bulunan ise Yenisey Irmağı boyundaki yazıtlardır. Danimarkalı Türkolog Wilhelm Thomsen bu yazının Türklere özgü bir alfabe ve dilinin de eski Türkçe olduğunu doğrulamıştır. Göktürk alfabesini kullanan uygarlıklar; Sakalar, Hunlar, Göktürkler, Uygurlar, Kırgızlar ve Sekeller’dir.

Yazıyı Oyla
Popüler Aramalar

Yazı hakkında görüşlerinizi belirtmek istermisiniz?