Divan Edebiyatı Konu Anlatımı ve Özellikleri – 2021

  • 20 Nisan 2021
  • 157 kez görüntülendi.

Divan Edebiyatı Konu Anlatımı ve Özellikleri- 1

AYT Türkçe Konu Anlatımı için tüm detaylar size sunulmaktadır. Divan Edebiyatı Konu Anlatımı ve Özellikleri için bu yazımızı dikkatlice inceleyebilirsiniz. Bu yazıda Divan Edebiyatı Konu Anlatımı ve Özellikleri başlıklı ders işliyoruz. Divan Edebiyatı Nedir, Divan Edebiyatı AYT konuları gibi merak ettiğiniz soruların yanıtlarını bu yazıda bulabilirsiniz. Divan edebiyatını birkaç alt başlıkta inceleyerek konunun püf noktalarını anlatıyoruz. Özellikle sınava yönelik bu anlatım ile daha bol bol soru çözerek pekiştirdiğinizde bu konudan soru kaçırmadığınızı göreceksiniz.

 

Divan Edebiyatı Konu Anlatımı

 

Türklerin İslamiyet’i kabulünden sonra ortaya çıkan, Arap ve Fars edebiyatı etkisi altında gelişen edebiyat, Divan Edebiyatı adını alır. Divan edebiyatı iki önemli alt başlıkta incelenir. Bunlardan biri Divan Şiiri diğeri ise Divan Edebiyatında Nesirdir. Bu konuları ayrıntılı olarak ele alalım;

 

Divan Şiiri Konu Anlatımı

 

Divan edebiyatının en önemli türünden biri şiirdir. Şiirlerde aruz ölçüsü kullanılmaktadır. Dil oldukça süslü ve sanatlıdır. Arapça ve Farsça tamlamalara sıklıkça yer verilir. Beyit bütünlüğü esastır ve her beyit ayrı bir konuyu işleyebilir. Divan edebiyatında anlamdan çok söyleyiş önemlidir. Buradaki esas alınan kural kafiye göz içindir kuralıdır.

 

Divan şiirinde genel olarak zengin kafiye kullanılmıştır. Şiirlerde başlık olmaz. Her şiir redif ya da hangi türse onun adı ile anılır. Divan şiirinin ilk şairi Hoca Dehhani’dir. Sanat için sanat anlayışı bu dönemde benimsenmiştir. Nazım birimi olarak beyit kullanılmıştır fakat tuyuğ, şarkı ve Rubailerde dörtlük kullanılmaktadır.

 

1.      Divan Şiiri Nazım Biçimleri

 

Divan şiiri nazım biçimleri üçe ayrılır.

 

  • Nazım birimi beyit olanlar

 

Nazım birimi beyit olanlardan ilki gazeldir. Gazeller özellikle aşk, güzellik ve içki konusunda yazılmış şiirlerdir. Beyit sayısı beş ve dokuz arasında değişmektedir. Gazel’in ilk beyti her zaman kendi arasında uyaklıdır. Bu ilk beyte matla, son beyte ise makta ismi verilir. Gazelde şairin mahlasını söylediği beyte mahlas beyti denir. Mahlas şairler için takma ad anlamına gelmektedir. Beyitler arasında anlam birliği bulunan Gazel’e yek-âhenk denir.

 

Kıt’a ise iki ya da iki beyitten daha uzun nazım birimi beyit olan şiirlerdendir. Bu şiirin özelliği matla ve mahlas beyti olmayan bir nazım biçimi olmasıdır. Beyit sayısı ikiden fazla ise kıt’a-ı kebir adını alır. Mısralar arasında anlam bütünlüğü vardır. Her türlü konuyu işler.

 

Müstezat, Gazel’in özel bir biçimidir. Uzun dizelere kısa bir dize eklenerek yapılır. Aruzun mef’ulü/ mefailü/ mefailü/ feulün kalıbı kullanılarak yazılmaktadır.

 

Kasideler ise din ve devlet büyüklerini övmek ya da eleştirmek amacıyla yazılan şiirlerdir. En az 15 en çok 99 beyitten oluşmaktadır. Yine ilk beyte matla son beyte ise makla ismi verilir. İlk beyitteki mısralar kendi arasında, diğer beyitlerdeki mısraların birincisi serbest ikincisi ise birinci beyitle uyaklı şekilde bir kafiye düzenine sahiptir. Beytü’l-kasid, kasidenin en güzel beytidir. Divan şiirinde kaside dendiğinde akla gelen ilk isim Nef’ î dir. Kasidenin bilinen en ünlü şairleri, Nef’i, Baki, Fuzuli, Ahmet Paşa, Nedim’dir. Kasidelerin bölümleri vardır.

 

Kasidenin Bölümleri Nelerdir?

 

Girizgâh: Bir kaside de konuya giriş için yazılan bir ya da birkaç beyitten oluşan bölümdür. Bu bölüm aslında nesib bölümü ile asıl bölüm olan medhiye kısmını birleştirmek için vardır. Uygun ve nükteli bir sözle övgüye başlanacağı belirtilir.

 

Medhiye: Kasidenin en uzun bölümüdür. Allah’ın, Hazreti Muhammed’in, padişahın ya da önde gelen güçlü kişilerin övüldüğü ve yüceltildiği bölümüdür. Abartılı olarak kalıplaşmış mazmun ve benzetmelerle yapılan süslü bir kısımdır.

 

Tegazzül: Bu kısım kasidenin arasına sıkışmış bir gazeldir diyebiliriz. Bu gazel kasidenin ölçüsüne ve uyağına uygun olmalıdır.

 

Fahriye: Kaside de şairin kendisini övdüğü bölümdür. Burada da abartılı ve süslü bir anlatım vardır.

 

Dua: Birkaç beyitten oluşan kasidenin son bölümüdür. Allah’a, Peygamber’e, ülkenin büyüklerine iyi dileklerde bulunulur.

 

Divan Edebiyatı Konu Anlatımı ve Özellikleri- 2

 

Bu yazıda Divan Edebiyatı Konu Anlatımı ve Özellikleri 2 başlıklı dersi işliyoruz. Divan Edebiyatı Nedir, Divan Edebiyatı AYT konuları gibi merak ettiğiniz soruların yanıtlarını bu yazıda bulabilirsiniz. Divan edebiyatını birkaç alt başlıkta inceleyerek konunun püf noktalarını anlatıyoruz. Özellikle sınava yönelik bu anlatım ile daha bol bol soru çözerek pekiştirdiğinizde bu konudan soru kaçırmadığınızı göreceksiniz.

 

Divan Edebiyatı Kurucu Şairleri; Hoca Dehhani, Kadı Burhanettin, Nesimi, Ahmedi, Gülşehri, Aşık Paşa, Ahmedi Dai ve Şeyhi divan edebiyatının kurucu şairleri olarak bilinir.

 

1.      Divan Şiiri Nazım Biçimleri

 

Daha önceki yazımızda nazım birimi beyit olanları işlemiştik. Bu yazıda Divan Şiiri AYT konusuna devam ediyoruz.

 

  • Nazım birimi dörtlük olanlar

 

Rubai dört dizelik bir nazım biçimidir. Şairin felsefeyi düşüncelerine yönelik bir anlatım vardır. Edebiyatta rubai türünün en başarılı temsilcisi olarak Yahya Kemal bilinmektedir.

 

Tuyuğ uyak düzeni aaxa şeklinde ilerlemektedir. Bu türde yazılan şiirler yine felsefi düşünceleri işler. En büyük temsilcisi Kadı Burhaneddin olarak gösterilir. Aruzun yalnızca “fâilâtün, fâilâtün, fâilün” kalıbı kullanılarak yazılır.

 

Murabba genel olarak üç ya da yedi dörtlükten oluşan şiir türüdür. Her konuda olabilir. Övgü, yergi, mektup, mersiye gibi türlerde murabba nazım şekli fazlaca kullanılmıştır. Aruz kalıbı ile yazılır. Murabbanın en önemli temsilcileri olarak Aşki, Muhabbi, Hayreti, Taşlıcalı Yahya Bey, Fuzuli sayılabilir.

 

Şarkı biçim bakımından Murabbaya çok benzer. Türk edebiyatına özgü bir türdür. Genellikle aşk, eğlence konularında yazılan dört dizelik bir nazım biçimidir. Bu türün en önemli şairi ise Nedim’dir.

 

  • Nazım birimi bent olanlar

 

Terkibibent en az üç bentten oluşan Musammatlardandır. Her bendine terkiphane denir. Bentleri birleştiren beyitlere vasıta denir. Türk edebiyatındaki en önemli temsilcileri Bağdatlı Ruhi ile Ziya Paşa’dır.

 

Terciibent her bendine tercihane denir. En başarılı örneklerini Enderunlu Fazıl, Şeyh Galip ve Ziya Paşa vermiştir.

 

Müseddes her bendi altışar dizeden oluşur.

Muhammes her bendi beşer dizeden oluşur.

 

 

2.      Divan Edebiyatında Nesir

 

Divan edebiyatında şiir ne kadar ağırlıklı olsa da düzyazıya da yer verilmiştir. Düzyazıya inşa, yazara da münşi ismi verilirdi. Münşeat terimi de düzyazılar anlamında kullanılır. Dil ve konu yönünden Arap ve İran edebiyatı etkisinde bir yazım şekli vardır. Söyleyiş güzelliğine önem verilir. Divan edebiyatında düzyazıya bakıldığında cümleler uzun ve paragraf düzensizdir. Noktalama işaretleri kullanılmaz. Dini ve ahlaki konular ağırlıklı olarak işlenir.

 

– Sanatlı (süslü) Nesir: Ağır bir söyleyiş tarzının yer aldığı söz ustalığını göstermek amacıyla yazılan nesir türüdür. (Sinan Paşa Tazarru’at)

 

– Sade Nesir: daha çok halkı bilgilendirmek için yazılan yalın ve sanatsız bir dile sahip eserlerdir. Genel olarak tefsir ve hadis kitapları bu türdendir. (Mercimek Ahmet’in Farsçadan çevirdiği “Kabusname”)

 

– Orta Nesir: Günlük konuşma dili şeklinde değil fakat süslü nesirden de uzaklaşan bir anlatım şekli ortaya koyan nesirdir. Bilim ve kültür konularında yazılmış yapıtların çoğu orta nesir niteliğindedir.

 

Divan Edebiyatı Konu Anlatımı ve Özellikleri- 3

 

Bu yazıda Divan Edebiyatı Konu Anlatımı ve Özellikleri 3 başlıklı dersi işliyoruz. Divan Edebiyatı Temsilcileri ve Divan Edebiyatı AYT konuları ile ilgili merak ettiğiniz soruların yanıtlarını bu yazıda bulabilirsiniz.

Divan Edebiyatı Temsilcileri

 

Hoca Dehhani: Divan sahibidir. 13. YY Divan şairlerindendir. Din dışı konularda ilk yazan şairdir.

 

Mevlâna: 13.Yüzyılda yaşamıştır. Birkaç Türkçe beyit dışında, tüm şiirlerini Farsça ile yazan ünlü tasavvuf şairidir. Oğlu Sultan Veled de tasavvufi konuları işleyen bir divan edebiyatı temsilcisidir. Mesnevi, Divan-ı Kebir, Mektubat en bilinen eserleridir.

 

Ali Şir Nevâi: 15. Yüzyılda yaşayan şair Çağatay lehçesi ile eserler vermiştir. Muhakemetü”l-Lugateyn adlı eserinde Türkçe“nin Farsça“dan daha üstün bir dil olduğunu savunmuştur. Hamsesi (aynı şairin beş mesnevisinin toplandığı kitap) vardır. Anadolu dışında Türkçe şiir yazan ilk şairdir.

 

Şeyhi: 15. yüzyılda yaşayan Şeyhi ilk fabl türü eseri vermiştir. “Harnâme” adlı eseri edebiyatımızda bu nedenle önemlidir.

 

Süleyman Çelebi: 15. yüzyılda yaşamıştır. Hz. Muhammed için yazdığı Vesilet-ün-Necat (mevlit) adlı mesnevisiyle tanınmıştır. (Hz. Muhammed”in hayatını anlatan yapıtlara siyer denir).

 

Fuzûli: Fuzuli 16. yüzyılın en bilinen şairlerindendir. Arapça, Farsça, Türkçe divanı olan tek şair olmasıyla ünlüdür. Eserlerini Azeri lehçesiyle yazmıştır. Divan edebiyatının en lirik şairi olarak kabul edilir. Tasavvuftan etkilenmiş fakat dindışı konularda da yazmıştır. En önemli eserleri;

 

Kendisine bağlanan maaşı almasında güçlük çıkaran memurları şikâyet etmek için kaleme aldığı “Şikayetnâme” adlı mektubu edebiyatımızdaki en bilinen yergidir.

Su” kasidesi

Leyla vü Mecnun mesnevisi

Peygamber ve ailesini anlattığı Hadikat-üs-Süeda

Şah İsmail ile II.Bayezid’i karşılaştırdığı Beng ü Bâde

Tıp alanında Sıhhat ve Maraz

 

Bâki: 16. Yüzyılın ünlü şairlerindendir. Şairler sultanı olarak tanınmaktadır. İyi bir medrese eğitimi görmüştür. Kanuni’nin ölümü üzerine yazdığı Mersiyesi en önemli eserlerinden biridir. Baki divan sahibidir.

 

Nâbi: divan edebiyatında didaktik şiirleri kazandırmıştır. 17. Yüzyıl şairlerindendir. Divan’ı vardır ve bunun yanında Hayriye, Hayrabad adlı iki adet didaktik eseri bulunur.

Gezi notlarını içine alan Tuhfet-ül Harameyn ve Münşeat isimli eserleri de vardır.

 

Nefi: En ünlü kaside şairidir. 17. Yüzyıl dönemi şairlerindendir. Türkçe ve Farsça divanı olan Nefi”nin ayrıca hicviyelerini topladığı Sihamı-ı Kaza adlı bir eseri de vardır.

 

Evliya Çelebi: 17. Yüzyılda yaşamış ve gezi türünün ilk örneklerini veren yazardır. Gezdiği yerleri konuşma diline yakın bir şekilde anlatmıştır. Divan Nesrin’in kalıplarını da değiştirmiştir. 10 ciltlik “Seyahatnâme” adlı eseri oldukça ünlüdür.

 

Kâtip Çelebi: 17.yy. şairlerindendir. Batılıların Hacı Kalfa dedikleri düşünürdür. Arapça, Farsça, Fransızca, Latince bilen yazarın tarih, coğrafya, matematik konularında yazılmış eserleri de bulunur.

 

Nedim: Türk edebiyatında Lale Devri Şairi olarak bilinir. 18. Yüzyıl şairlerindendir. Mahallileşme akımının önderidir. Samimi ve içten bir söyleyişi vardır ve şarkılarıyla tanınmıştır. Divan’ı vardır.

 

Şeyh Galip: 18. Yüzyılda yaşamış en büyük şairlerdendir. Nabi”nin “Hayrâbâd”ına nazire olarak “Hüsn-ü Aşk” adlı meşhur mesnevisini yazmıştır. Bu eserinde allegorik (sembolik) bir anlatım kullanan şair hayal gücünden ve masal ögelerinden de yararlandığı görülmektedir.

 

Sinan Paşa: (15.yy) Eseri; Tazarrunâme

Mercimek Ahmet: (15.yy) Eseri; Farsçadan çevirdiği Kabusnâme

Naimâ: (17.yy) Eseri; Naima Tarihi

 



*****
EserOzetleri.Com adresini daha hızlı ziyaret edebilmek için Sık Kullanılanlara eklebilirsiniz.
Bunun için Ctrl + D yapmanız yeterlidir.

Ayrıca yorum yaparak düşüncelerinizi kolayca paylaşabilirsiniz.
Yorumlarınız Editörlerimiz tarafından en kısa sürede onaylanacaktır.
Önerileriniz, katkılarınız ve destekleriniz için teşekkür ederiz.
EserOzetleri.Com
*****
Popüler Aramalar

Yazı hakkında görüşlerinizi belirtmek istermisiniz?