Cümlenin Ögeleri Konu Anlatımı ve Örnekler – 2021

  • 08 Mart 2021
  • 156 kez görüntülendi.

Cümlenin Ögeleri Konu Anlatımı ve Örnekler – 2021

Yazımızın bu kısmında Cümlenin Ögeleri Konu Anlatımı sizlere sunulmaktadır. Ayrıca, Cümlenin Ögeleri Örneklerini de detaylı olarak inceleyebilirsiniz. Cümleyi oluşturan sözcüklerin yükleme göre aldıkları görevlere öge denir. Yükleme sorulan sorularla bu öğeler bulunur. Cümlede mutlaka olması gereken ögelere temel ögeler denir. Bunlar özne ve yüklemdir. Cümlenin öğeleri soruları sık sık çözülerek bu konu kolayca pekiştirilecektir.Cümlenin ögeleri konu anlatımı ve örnekler başlıklı bu dersimizi çalışarak TYT Cümlenin öğeleri konusunu bitirebilirsiniz.

Cümlede yer, zaman gibi unsurları belirleyen ögelere de yardımcı öge denir. Cümlede ögelerin sıralanışında genellikle yüklem sonda diğer ögeler yüklemden önce gelir. Ancak bu kesin bir kural değildir. Cümlede ögelerin yer değiştirmesi anlam bozukluğuna yol açmaz.

Cümlenin Öğeleri Nelerdir?

Cümlenin ögelerini iki ana gruba ayırırız.

  • Temel Ögeler
  1. Yüklem
  2.  Özne
  • Yardımcı Ögeler
  1. Nesne
  2. Yer Tamlayıcısı
  3.  Zarf Tamlayıcısı

 

Cümlenin ögeleri bulunurken uymamız gereken bazı kurallar vardır:

 

Önce yüklem, sonra özne bulunur. Bundan sonra diğer yardımcı ögeler bulunur.

Cümledeki tamlamalar, deyimler, ata sözleri, kalıplaşmış sözler bölünmez.

 

1)TEMEL ÖGELER

 a) Yüklem

Cümlenin en temel ögesidir. Yüklem olmadan cümle olmaz. Bazı cümlelerde yüklem olmasına rağmen söylenmez. Böyle cümlelere eksiltili cümle denir.

Örnek: Lütfen, bir bardak su… (verir misiniz?)

 

Tek başına cümle kurmaya yeter.

Örnek: Geldim.

Yüklem cümle içinde yargı bildiren sözcüktür. Yüklemi bulmak için cümlede çekimlenmiş fiil ya da ek-fiil alarak çekimlenmiş isim aramamız gerekir.

Örnek: Karşıdan gelen Ahmet’miş. ( Çekimlenmiş bir isimdir.)

Seni ne çok severim bilirsin. (Çekimlenmiş bir fiildir.)

Yüklemler ek-fiil almış fiilimsilerden de oluşabilir.

Örnek: En büyük isteğim şu olayın tatlıya bağlandığını görmektir. (Görmek ek-fiil alarak çekimlenmiş bir isimdir.)

 

 b) Özne

Cümlede yüklemden sonra bulduğumuz ve yüklemde bahsedilen yargıyı gerçekleştiren ögedir.

Yüklem fiil soylu bir sözcük ise özneyi bulmak için yükleme“İşi yapan kim? İşi yapan ne?” sorularını sorarız.

Yüklem isim soylu bir sözcük ise yükleme “Olan ne? Olan kim?” gibi soruları sorarak özneyi buluruz.

Örnek:

Çarşıdan aldığımkırmızı bir kazaktı. (Kırmız bir kazak olan ne?)

Özne Çeşitleri:

Açık Özne: Cümlede bahsedilen yargıyı gerçekleştiren kişinin cümle içinde açıkça söylendiği cümlelerdir.

Örnek:

Ben ve Kadın bütün gece gözlerimizi hiç yummamışız.

Özne                                                                                Yüklem

Gizli Özne: Cümlede bahsedilen yargıyı gerçekleştiren kişinin cümle içinde açıkça söylenmediği çekimlenmiş sözcükteki kişi ekinden çıkarttığımız cümlelerdir.

Örnek: Bunu okuyunca gözlerinin parladığını gördüm.

Bu cümlede görme işini yapan kim? Sorusunun cevabını yüklemdeki -m kişi ekinden anlıyoruz.

Sözde Özne: İşi yapan kişinin belli olmadığı sadece işten etkilenen varlığın olduğu cümlelerdir. İşten etkilenen varlık sözde özne kabul edilir.

Örnek:

Bu beste günlerce süren bir çalışma ile yapıldı.

Sözde Özne                                                  Yüklem

(Besteyi kimin yaptığı belli değil. Sadece yapılan şe yani beste var.)

Örtülü Özne: İşi yapan kişinin “tarafından, …ca” şeklinde verildiği cümlelerdir.

Örnek: Sınıf öğrenciler tarafındansüslendi.

Örtülü Özne                Yüklem

 

2)YARDIMCI ÖGELER

a) Nesne

 

Öznenin yaptığı işten etkilenen varlığa nesne denir. Nesneyi bulmak için yükleme “ne, neyi, kimi?” sorularını sorarız.

Belirtili Nesne: Yükleme sorulan “Neyi, kimi?” sorularının cevabıdır. Belirtme hal ekini (-ı,-i,-u,-ü) alırlar.

Örnek: Adasabahları kahvaltı yapmayısevmiyor.

Özne               Belirtili Nesne          Yüklem

Belirtisiz Nesne: Yükleme sorulan “Ne?” sorusunun cevabıdır. Belirtme hal ekini (-ı,-i,-u,-ü) almazlar.

Örnek: Annem bugün peynirli makarnayaptı.

Özne                  Belirtisiz Nesne    Yüklem

 

b) Yer Tamlayıcısı

 

Cümlede eylemin yapıldığı yeri ve yönü bildiren sözcüklerdir. Yükleme sorulan “kime, kimde, kimden, neye, neyde, neyden, nereye, nerede, nereden” soruları ile bulunur.

Örnek: Kızlar ip atlamak için bahçeyeindiler.

Yer Tam.  Yüklem

Yer Tamlayıcısı mutlaka-a, -e, -da, -de, dan, den hal eklerini alırlar.

 

Cümlenin Öğeleri Çıkmış Sorular

 

  1. Aşağıdaki cümlede hangi öge yoktur?

Edebiyatı, sanatı başkaları yaparken hoş bulurum.

  1. Özne b) Yüklem c) Nesne d) YerTamlayıcısı

 

  1. Sözlerinden çok, adının önem kazanması, bir eleştirmenin en büyük korkusudur.

Bu cümlenin ögeleri, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla, doğru olarak verilmiştir? (2003)
A) Nesne – yüklem
B) Özne-yüklem
C) Özne – zarf tümleci – yüklem
D) Özne – zarf tümleci – nesne – yüklem
E) Nesne – özne – zarf tümleci – yüklem

  1. Kromofor adı verilen pigment molekülleri fotosentez sırasında güneş enerjisini tepkime merkezlerine hızlı taşıdığından güneş enerjisinin hemen hepsi arada hiç ısı kaybı olmadan kimyasal enerjiye dönüşür.
    Bu cümledeki ögelerin doğru sıralanışı aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir? (2020 TYT)
    A) Belirtisiz nesne – zarf tümleci – zarf tümleci – özne – yer tamlayıcısı – yüklem
    B) Belirtili nesne – zarf tümleci – zarf tümleci – özne – yer tamlayıcısı – yüklem
    C) Özne – zarf tümleci – yer tamlayıcısı – zarf tümleci – yüklem
    D) Zarf tümleci – özne – zarf tümleci – yüklem
    E) Zarf tümleci – özne – zarf tümleci – yer tamlayıcısı– yüklem
  2. Modern şehir hayatının gün içerisinde onlarca kişiyle iletişime geçmeyi zorunlu kılan ve kişileri binlerce mesaja maruz bırakan yapısı, insana daha önce deneyimlemediği bir uyum sürecini dayatıyor.
    Bu cümledeki ögelerin doğru sıralanışı, aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir? (2019 TYT)
    A) Özne – zarf tümleci – belirtisiz nesne – yüklem
    B) Belirtisiz nesne – özne – belirtili nesne – yüklem
    C) Zarf tümleci – yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) – özne – yüklem
    D) Özne – yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) – belirtili nesne – yüklem
    E) Belirtili nesne – zarf tümleci – özne – yüklem

Cevap: 1.D 2.B 3.E 4.D



*****
EserOzetleri.Com adresini daha hızlı ziyaret edebilmek için Sık Kullanılanlara eklebilirsiniz.
Bunun için Ctrl + D yapmanız yeterlidir.

Ayrıca yorum yaparak düşüncelerinizi kolayca paylaşabilirsiniz.
Yorumlarınız Editörlerimiz tarafından en kısa sürede onaylanacaktır.
Önerileriniz, katkılarınız ve destekleriniz için teşekkür ederiz.
EserOzetleri.Com
*****
Popüler Aramalar

Yazı hakkında görüşlerinizi belirtmek istermisiniz?